انواع نوروفیبروماتوز:تومورها و لکه های پوستی بر روی شبکه عصبی

نوروفیبروماتوز یک اختلال ژنتیکیِ سیستم عصبی و غیر قابل درمان است. نوروفیبروماتوز بر رشد بافت‌های سلول‌ عصبی تاثیر می‌گذارد. تومورهای نوروفیبروم روی اعصاب رشد می‌کنند و این باعث ایجاد مشکلات دیگری نیز می‌شود. ممکن است تومورها بی خطر بوده، یا باعث فشار به اعصاب و دیگر بافت‌ها و ایجاد مشکلات جدی شوند.

نوروفیبروماتوز یک اختلال ژنتیکی بسیار شایع است که توسط یک ژن ایجاد می‌شود. وجود جهش در یک ژن به این معنی است که بافتِ عصبی به درستی کنترل نشده است.
سه نوع نوروفیبروم وجود دارد  که عبارتند از: نوروفیبروماتوز نوع یک، نوروفیبروماتوز نوع دو، و شوانوماتوز. این انواع به یکدیگر وابسته نیستند. در این مقاله هدف بررسی نوروفیبروماتوز نوع یک و نوروفیبروماتوز نوع دو می‌باشد.

برخی انواع نوروفیبروماتوز تومورهای کوچکی هستند که در سرتاسر شبکه عصبی ایجاد می‌شوند و می‌توانند با درد همراه باشند برای درمان این تومورها می‌توانید به جراح مغز و اعصاب مراجعه کنید. دکتر باغبان به عنوان متخصص جراح مغز و اعصاب می‌تواند در درمان این بیماری به شما کمک کند. برای دریافت مشاوره و یا مراجعه حضوری با شماره‌های  38240000  - 88792873 تماس حاصل فرمایید.

انواع نوروفیبروماتوز


سه نوع نوروفیبروماتوز وجود دارد که عبارتند از نوروفیبروماتوز نوع یک، نوروفیبروماتوز نوع دو،و شوانوماتوز.

نوروفیبروماتوز نوع یک که به نام‌ بیماری فون رکلینگ هاوزن، نوروفیبروماتوز محیطی، یا نوروفیبروماتوز فون رکلینگ هاوزن شناخته می‌شود، شایع‌ترین نوع این بیماری است. این بیماری اغلب در اثر یک جهش در ژن نوروفیبروماتوز نوع یک ایجاد می‌شود. از هر ۳۰۰۰ نفر، یک نفر به این بیماری مبتلا می‌شود.

کمی پس از تولد، خال‌هایی در قسمت‌های مختلف بدن نمایان می‌شوند. در اواخر کودکی، تومورها یا ضایعاتی رو یا زیر پوست نمایان می‌شوند که تعداد آنها از چند عدد تا چند هزارتا متفاوت است. گاهی این تومورها به تومورهای سرطانی تبدیل می‌شوند.

در برخی موارد نوروفیبروماتوز نوع یک زیاد مشخص و قابل توجه نیست ولی در برخی موارد، نوروفیبروماتوز نوع یک باعث ایجاد عوارض جدی می‌شود. در حدود ۶۰٪ از موارد، بیماری خفیف است.

نوروفیبروماتوز دوگانه یا نوروفیبروماتوز نوع دو در اثر یک جهش در ژن نوروفیبروماتوز نوع دو به وجود می‌آید. ژن نوروفیبروماتوز نوع دو به یک کروموزم متفاوت در نوروفیبروماتوز نوع یک منتقل می‌شود.

معمولا تومورها در سیستم عصبی موجود در جمجمه تشکیل می‌شوند. این تومورها را تومورهای درون جمجمه‌ای می‌نامند. تومورهای درون نخاعی در درون مجرای نخاعی ایجاد می‌شوند.

نورومای آکوستیک (تومور عصب شنوایی) در نوروفیبروماتوز نوع دو شایع است و روی عصب وستیبولوکوکلئار (عصب تعادلی شنوایی) یا هشتمین عصب جمجمه‌ای ایجاد می‌شود.

عصب وستیبولوکوکلئار مسئول شنوایی است و بر احساس تعادل و حالت قرارگیری بدن تاثیر می‌گذارد، بنابراین اگر این عصب آسیب ببیند، فرد احساس عدم تعادل داشته یا مشکل شنوایی پیدا می‌کند. علائم این نوع فیبروماتوز در اواخر نوجوانی و اوایل دهه سوم زندگی ظاهر می‌شوند. این تومورها ممکن است سرطانی شوند.

شوانوماتو یک نوع کمیاب از فیبروماتوز است که از نظر ژنتیکی با نوروفیبروماتوز نوع یک و نوروفیبروماتوز نوع دو متفاوت است. از هر ۴۰۰۰۰ نفر، یک نفر به شوانوماتوز مبتلا می‌شود.

شوانوماتوز یا تومور بافتِ اطرافِ یک عصب، ممکن است در هر جایی از بدن، به جز عصب وستیبولوکوکلئار که به گوش می‌رود، ایجاد شوند. این نوع نوروفیبروماتوز شامل نوروفیبروم‌های موجود در نوروفیبروماتوز نوع یک و نوروفیبروماتوز نوع دو نیست. این تومورها باعث درد شدید، بی حسی، سوزش، خارش و ضعف انگشتان دست و پا می‌شوند.

علت بروز نوروفیبروماتوز چیست؟


وجود خال‌ها و لکه‌ها از علائم رایج نوروفیبروماتوز نوع یک است. نوروفیبروماتیز بر تمام سلول‌های ستیغ عصبی، از جمله سلول‌های شوان، ملانوسیت‌ها، و فیبروبلاست‌های اندونورال تاثیر می‌گذارد. همچنین ممکن است بر استخوان‌ها نیز اثر گذاشته و باعث درد شدید شود.

جهش ژنی به نام نوروفیبروماتوز نوع یک عامل ایجاد نوروفیبروماتوز نوع یک می‌باشد. این ژن معمولا پروتئینی تولید می‌کند که مسئول رشد بافت عصبی است.

اما در افراد مبتلا به این بیماری، ژن نوروفیبروماتوز نوع یک، پروتئین ناقص تولید می‌کند. این پروتئین نقش چندانی در تعدیل رشد بافت در سیستم عصبی ندارد، و همین منجر به ایجاد تومورهایی می‌شود که در برخی افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک رشد می‌کنند.

این ژن در کروموزوم شماره ۱۷ قرار دارد. نوروفیبروماتوز نوع دو بر ژنی مشابه در کروموزوم شماره ۲۲ اثر می‌گذارد.

تقریبا در نیمی از موارد، این دو نوع اختلال از والدین به نوزاد ارث می‌رسند و وجود ژنِ ناقص در تنها یکی از والدین کافی است تا کودک را در معرض خطر ابتلا به نوروفیبروماتیز قرار دهد. در نیم دیگر از موارد، این ژن‌ها دچار جهش اسپورادیک در یک اسپرم یا سلول تخم می‌شوند. علل و عواملِ خطرِ جهش اسپورادیک مشخص نیست.

در نوروفیبروماتوز نوع دو، ممکن است جهش پس از تشکیل جنین به شکل نوروفیبروماتوز نوع دو موزاییکی رخ دهد. این نوع بیماری، نوع خفیف آن است.

بیماری نوروفیبروماتوز چه علائمی دارد؟


علائم بیماری نوروفیبروماتوز به نوعِ بیماری بستگی دارد. ممکن است نوروفیبروماتوز در تمام بدن پخش شده و منجر به ایجاد تومورها و پیگمنتیشن‌های غیر طبیعی روی پوست شود.

گاهی ممکن است این بیماری به شکل برآمدگی‌های زیر پوست، نقاط رنگی، مشکلات استخوانی، فشار به ریشه‌های عصب نخاعی، و دیگر مشکلات عصبی ظاهر شود. اختلال یادگیری، مشکلات رفتاری، و از دست دادن بینایی یا شنوایی نیز از عوارض نوروفیبروماتیوز هستند.

نوروفیبروماتوز نوع یک

برخی از افرادِ دارای ژن نوروفیبروماتوز نوع یک تنها یک مشکل پوستی داشته و دیگر مشکلاتِ پزشکی مربوطه را ندارند. معمولا علائم و نشانه‌های مشکل پوستی در دوران کودکی ظاهر شده و سلامت فرد را به خطر نمی‌اندازند. رشد پوست هم در نوروفیبروماتوز نوع یک و هم در نوروفیبروماتوز نوع دو وجود دارد.
وجود خال‌ها و لکه‌های پوستی در این بیماری شایع است. معمولا از هنگام تولد لکه‌هایی قهوه‌ای رنگ روی پوست ظاهر می‌شود. ایجادِ بیش از شش لکه روی پوستِ کودک تا سن پنج سالگی نشان دهنده‌ی ابتلای کودک به نوروفیبروماتوز نوع یک خواهد بود. به مرور زمان تعداد این نقاط تیره افزایش یافته و نقاط بزرگ‌تر و تیره‌تر خواهند شد.
ممکن است خال‌ها در قسمت‌های غیر معمول، مانند کشاله ران، زیر بغل یا زیر سینه‌ها ایجاد شوند. نوروفیبروم‌ها معمولا تومورهایی غیر سرطانی هستند که روی اعصابِ سطحی و گاهي در اعصاب عمقی بدن رشد می‌کنند. آنها شبیه برآمدگی‌هایی در زیر پوست به نظر می‌رسند. به مرور زمان، تعداد بیشتری از تومورهای نوروفیبروم ایجاد شده و اندازه‌ی آنها نیز بزرگ‌تر می‌شود. نوروفیبروم‌ها نرم یا سفت و گرد هستند.
ممکن است گره‌های لیش نیز در بدن ایجاد شوند. گره‌های لیش نقاط بسیار کوچک قهوه‌ای در عنبیه چشم هستند. افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک معمولا بیشتر در معرض ابتلا به فشار خون بالا قرار دارند.

نوروفیبروماتوز نوع دو

نوروفیبروماتوز نوع دو مشکلی جدی‌تر است که در آن تومورها روی اعصاب عمقی درون بدن رشد می‌کنند.
نرومای شنوایی نوعی تومور مغزی شایع است که روی اعصابی که از مغز به قسمت داخلی گوش می‌رود ایجاد می‌شود.
علائم این مشکل عبارتند از:

  • بی حسی صورت، ضعف و گاهی فلج صورت
  • از دست دادن شنوایی به طور تدریجی و یا در برخی موارد نادر به طور ناگهانی
  • عدم تعادل، سرگیجه، و گیجی
  • وزوز یا صدای زنگ در گوشِ آسیب دیده

با رشد تومور، علائم نیز تشدید می‌شوند. نروما بر ساقه مغز فشار وارد کرده و ممکن است زندگی فرد را به خطر ‌اندازد. اما وجود یک تومور کوچک مشکلی ایجاد نمی‌کند.
گاهی تومورها روی پوست، مغز، و نخاع ایجاد شده و عواقب خطرناکی دارند. برخی از تومورها خیلی به سرعت رشد می‌کنند اما اکثر آنها به آرامی رشد کرده و اثر آنها تا چندین سال قابل توجه نخواهند بود.
با بررسی و معاینه‌ی منظم تومور می‌توان قبل از ایجاد عوارض، از آنها جلوگیری کرد.
نقاط پیگمنتیشن قهوه‌ای روشن نیز ممکن است ایجاد شوند اما زیاد شیوع نداشته و تعداد افراد مبتلا به نقاط پیگمنتیشن قهوه‌ای روشن در مبتلایان به نوروفیبروماتوز نوع دو نسبت به مبتلایان به نوروفیبروماتوز نوع یک کمتر است.

ممکن است فرد به آب مروارید نیز مبتلا شود. اگر یک کودک دچار آب مروارید شود، نشانه‌ی ابتلای او به نوروفیبروماتوز نوع دو خواهد بود. آب مروارید به راحتی درمان شده، و اگر درمان شود باعث ایجاد مشکلی برای فرد نمی‌شود.

عوارض نووروفیبروماتوز چیست؟


هر نوع نوروفیبروماتوز عوارض مخصوصی دارد.

عوارض نوروفیبروماتوز نوع یک

اگر یک تومور، یا نروما، به اعصابی که به گوش یا چشم می‌رسند فشار وارد کند، فرد دچار مشکل بینایی و شنوایی می‌شود. کودکان ممکن است در اثر این فشار دچار مشکلات یادگیری و رفتاری نیز شوند.

حدود ۵۰٪ از کودکان مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک با مشکلات یادگیری مواجه می‌شوند. حافظه کوتاه مدت، آگاهی فضایی، و هماهنگی یا تعادل نیز ممکن است تحت تاثیر قرار گیرند. دیگر عوارض نوروفیبروماتوز نوع یک عبارتند از:

  • صرع
  • بزرگ شدن سر
  • تومورهای پوستی خوش خیم که در برخی موارد ممکن است سرطانی شوند
  • خمیدگی ستون فقرات، یا اسکولیوز
  • گلیوم یا تومورهای اعصاب بینایی که گاهی باعث ایجاد مشکلات بینایی می‌شود
  • فشار خون بالا
  • اختلال تکلم
  • کوتاهی قد
  • مشکلات اسکلتی

ممکن است فرد دچار رشد جنسی و بلوغ زود هنگام یا دیر هنگام نیز شود.

عوارض نوروفیبروماتوز نوع دو

افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع دو ممکن است عوارضی شبیه عوارض نوروفیبروماتوز نوع یک داشته باشند. اگر نوروفیبروماتوز نوع دو بزرگ‌تر شد، تغییر کرد یا باعث ایجاد درد شد باید مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد.
تومورهای مغزی خوش خیم ممکن است بر قسمت‌هایی از مغز فشار وارد کرده و باعث تشنج، مشکل بینایی، و عدم تعادل شوند. برخی از این تومورها ممکن است سرطانی شوند.

تومورهای ستون فقرات در اعصاب اطراف ستون فقرات ایجاد شده و منجر به لرزش، بی حسی، و درد لیمب‌ها می‌شود. تومورهای اطراف گردن باعث ایجاد مشکلاتی در صورت، همچون مشکل خندیدن، پلک زدن، یا بلع می‌شوند.

بیماری نوروفیبروماتوز به چه روشی قابل تشخیص است؟


تشخیص نوروفیبروماتوز نوع یک

معمولا نوروفیبروماتوز نوع یک در دوران کودکی تشخیص داده می‌شود. اگر فرد حداقل دو مورد از موارد زیر را داشته باشد، وجود بیماری تایید می‌شود:

  • سابقه خانوادگی ابتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک
  • گلیوم، یا تومور روی عصب بینایی که معمولا نشانه‌ای ندارد
  • وجود ضایعاتی روی استخوان
  • حداقل شش "نقطه‌ی قهوه‌ای روشن" با طول بیش از ۵ میلیمتر در کودکان یا بیش از ۱۵ میلیمتر در بزرگسالان و نوجوانان
  • وجود حداقل دو گره لیش یا نقاط قهوه‌ای کوچک در عنبیه
  • وجود خال در زیر بغل، زیر سینه‌ها، یا در کشاله ران
  • وجود دو یا چند نوروفیبروم یا یک " پلکسی فرم"

پلاکسی فرم‌ها در ۲۵ درصد از افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک ایجاد می‌شوند. پلاکسی فرم‌ها، نوروفیبروم‌هایی هستند که با رشد خود در سراسر اعصاب بزرگ گسترش یافته و باعث ضخیم شدن و تغییر شکل اعصاب می‌شوند. این پلکسی فرم‌ها شبیه گره‌هایی در زیر پوست هستند. این غده‌ها بزرگ، دردناک، و بد شکل هستند. پلکسی فرم‌ها معمولا در دوران کودکی شکل می‌گیرند.

پزشک از یک لامپ برای بررسی علائم پوستی استفاده می‌کند. دیگر ابزارهای تشخیصی شامل استفاده از اشعه ایکس، سی تی اسکن یا ام آر آی می‌باشد. ممکن است یک آزمایش ژنتیک نیز برای بیمار تجویز شود.

تشخیص نوروفیبروماتوز نوع دو

معمولا علائم نوروفیبروماتوز نوع دو در دوران نوجوانی یا بزرگسالی ظاهر می‌شوند. رایج‌ترین سن شروع نوروفیبروماتوز نوع دو از ۱۸ تا ۲۴ سالگی است.

نوروفیبروماتوز نوع دو زمانی تشخیص داده می‌شود که:

  • نورومای شنوایی (تومور عصب شنوایی) در یک گوش وجود داشته باشد، و دو یا چند نشانه‌ی موضعی، مانند آب مروارید، تومورهای مغزی، و سابقه خانوادگی نیز موجود باشد.
  • نورومای شنوایی (تومور عصب شنوایی) در هر دو گوش وجود داشته باشد.
  • همراه با تومور مغزی و نخاعی، نورومای شنوایی (تومور عصب شنوایی) نیز وجود داشته باشد که از راه ام آر آی یا سی تی اسکن تسخیص داده می‌شود.
  • یک ژن ناقص وجود داشته باشد، که از راه آزمایش خون تشخیص داده می‌شود.

شخص مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع دو به متخصص اعصاب ارجاع داده می‌شود. برای بررسی آب مروارید، مشکلات چشمی، و مشکلات شنوایی از آزمایش بینایی و شنوایی استفاده می‌شود.

درمان نوروفیبروماتوز


هرچند نوروفیبروماتوز درمانی ندارد، اما می‌توان علائم آن را درمان کرد. نوروفیبروم معمولا دردناک نیست، اما اگر در قسمتی از بدن باشد که زیر لباس قرار ‌گیرد یا خراشیده ‌شود، می‌توان آنها را برداشت. این کار خطر خارش، عفونت، بی حسی، و ناراحتی را کاهش می‌دهد. اما این نوروفیبروم‌ها ممکن است برگردند.

فشار خون بالا را می‌توان با دارو و تغییر سبک زندگی درمان کرد. بیمار باید به طور منظم بررسی و ارزیابی شود. اگر تومورها روی عصب بینایی رشد کرده و بر بینایی اثر گذارند، می‌توان با جراحی آنها را برداشت. اسکولیز، یا انحنای ستون فقرات را می‌توان با جراحی یا استفاده از بریس کمر درمان کرد. به طور کلی، تومورها به طور منظم بررسی شده و در صورت نیاز درمان می‌شوند.

آینده‌ی نوروفیبروماتوز


بسیاری از افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک تنها علائم خفیفی داشته و می‌توانند زندگی طبیعی و بدون خطری داشته باشند.

ممکن است عوارض موجود باعث کوتاهی عمر شوند اما انتظار می‌رود شخص مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک به اندازه‌ی اشخاص دیگر عمر کند. ‌

با این حال، علائم موجود باید به طور منظم بررسی شوند تا بیشتر رشد و گسترش پیدا نکنند.
آینده‌ی نوروفیبروماتوز نوع دو کمتر مثبت است. اگرچه تومورها معمولا خوش خیم هستند، اما محل و کمیت تومورها باعث ایجاد اختلال در کیفیت زندگی و مرگ زودرس می‌شود. به طور متوسط، افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع دو تا سن ۳۶ سالگی عمر می‌کنند.

سوالات رایج


نوروفیبروماتوز نوع یک (Nf1) و نوروفیبروماتوز نوع دو (Nf2) دو نوع بیماری کاملا متفاوت هستند. افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک معمولا دارای گره‌های لیش، لکه‌های قهوه‌ای روشن، ولکه‌هایی در قسمت‌های تا شده و چروک پوست هستند در حالی که این علایم در افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع دو زیاد رایج نیست. علاوه بر این، تومورهایی که در افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک ایجاد می‌شود با تومورهایی که در افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع دو ایجاد می‌شود متفاوت است. برای مثال، افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک ممکن است دچار گلیوم بینایی (تومورهای مغزی که بر عصب بینایی که از چشم به مغز می‌رود تاثیر می‌گذارد) شوند در حالی که افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع دو دچار مننژیوم (تومورهای مغزی که در لایه داخلی مغز ایجاد می‌شوند)، یا شوانوم وستیبولار)تومورهای مغزی که بر اعصاب شنوایی و تعادل اثر می‌گذارند) می‌شوند. به همین دلیل، در افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک، بیماری تبدیل به نوروفیبروماتوز نوع دو نمی‌شود و افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع دو نیز دچار نوروفیبروماتوز نوع یک نمی‌شوند. این دو بیماری کاملا متفاوت هستند.

دلایلی وجود دارد که نشان می‌دهد احتمالا افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک کوتاه‌تر از افراد هم سن خود هستند. اول اینکه کودکان متولد شده از والدین کوتاه قد معمولا قدی کوتاه‌تر از حد متوسط دارند. این شایع‌ترین دلیل کوتاهی قد است. دوم اینکه خمیدگی ستون فقرات (اسکولیوز) می‌تواند باعث کوتاهی قد شخص شود. سوم اینکه برخی از کودکان مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک که قد کوتاهی دارند ممکن است مقدار هورمون کنترل رشد در مغزشان کمتر باشد. زمانی که کودک شما در برنامه درمانی بیماران مبتلا به نوروفیبروماتوز در بیمارستان کودکان سنت لوییس دیده شود، مسئولین بیمارستان از شما می‌خواهند در پژوهشی که به منظور تشخیص علت کوتاهی قد در افراد مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک انجام می‌شود شرکت کنید. ممکن است نتایج این پژوهش در تشخیص علت کوتاهی قد به پزشکان کمک کند، و در صورت امکان بتوانند روشی برای درمان کودکان مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک و کوتاهی قد پیدا کنند.

بله. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که در اکثر بزرگسالان مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک، تراکم مواد معدنی موجود در استخوان و سطح ویتامین D پایین است. در برخی از این بزرگسالان مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین D (کلکلسیفرول) باعث افزایش تراکم استخوان و جلوگیری از شکستگی استخوان می‌شود. ممکن است بیمار بخواهد در مورد این مشکل با متخصص بیماری‌های داخلی یا متخصص نوروفیبروماتوز صحبت و مشورت کند.

بهره هوشی به معنی توان شناختی یک فرد است و برخی عوامل روانشناختی و پزشکی نیز روی آن تاثیردارند. رنج نمرات بهره هوشی در بیماران مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک بسیار گسترده بوده؛ اما محققین دریافتند که به طور میانگین کودکان مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک از بهره هوشی کمتری نسبت به خواهران و برادرانِ سالمِ خود برخوردار هستند. با اینکه عقب ماندگی ذهنی واقعی در کودکان مبتلا به نوروفیبروماتوز نوع یک نادر است اما مشکلات خاص یادگیری، اختلال توجه، و تاخیر در مهارت‌های حرکتی در این کودکان بسیار دیده می‌شود. ممکن است این مشکلات بر عملکرد کودک در آزمون بهره هوشی تاثیر گذاشته و باعث کسب نمره‌ی کمتر از حد متوسط در این آزمون شود.