انسداد و گرفتگی عروق کاروتید گردن: خطر ابتلا به سکته در افراد مسن

گرفتگی عروق کاروتید (Carotid stenosis) یک تنگی پیش رونده از شریان‌های کاروتید در یک فرآیند به نام آترواسکلروز است. شریان‌های طبیعی سالم انعطاف‌پذیر هستند و دیوارهای داخلی صاف دارند. با افزایش سن، فشار خون و آسیب‌های کوچک به دیواره رگ خون می‌تواند موجب ساخته شدن پلاک شود. پلاک یک ماده چسبنده ساخته شده از چربی، کلسترول، کلسیم و سایر مواد فیبری است. با گذشت زمان، رسوبات پلاک درون دیواره داخلی شریان می‌تواند یک توده بزرگ ایجاد کند که لومن، (قطر داخل شریان) را باریک می‌کند. آترواسکلروز همچنین باعث می‌شود که شریان‌ها سفت شوند، فرایندی که اغلب اشاره به سخت شدن شریان‌ها دارد.

گرفتگی عروق کاروتید، تنگی شریان‌های کاروتید، دو رشته اصلی که خون غنی از اکسیژن را از قلب به مغز حمل می‌کنند، است. این بیماری شریان کاروتید نیز نامیده می‌شود، گرفتگی عروق کاروتید توسط ساخت پلاک (آترواسکلروز) در داخل دیواره شریان ایجاد می‌شود که جریان خون را به مغز کاهش می‌دهد. اهداف درمان کاهش خطر سکته مغزی، با کنترل یا از بین بردن پلاک و جلوگیری از لخته شدن خون است. باید توجه داشت در صورت عدم درمان به موقع بیماری و بروز سکته، ممکن است عارضه‌هایی چون اختلال در صحبت کردن، مشکلات بینایی و بی‌حسی در نقاطی از بدن مانند پاها اتفاق بیفتد.

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره این عارضه و پیگیری مراحل تشخیص و درمان گرفتگی عروق گردن، می‌توانید با پزشک متخصص مغز و اعصاب در کلینیک ما در ارتباط باشید. برای رزرو وقت ملاقات با شماره ‌های 38240000  - 88792873   تماس حاصل فرمایید.

جریان خون از مغز


برای درک عارضه‌ی گرفتگی عروق کاروتید و انسداد عروق گردن، مفید است که سیستم گردش خون در سر و گردن را بدانید. شریان کاروتید از شاهرگ بزرگ در قفسه سینه مانند کاروتید مشترک شروع می‌شود و از میان گردن و سر امتداد می‌یابد. دستان خود را در هر دو طرف گردن قرار دهید و می‌توانید ضربان را در شريان‌های کاروتيد خود احساس کنيد. در نزدیکی حنجره، کاروتید مشترک به شریان‌های کاروتید خارجی و داخلی تقسیم می‌شود. شریان‌های کاروتید خارجی، خون را به صورت و پوست سر می‌رسانند. شریان‌های کاروتید داخلی خون را به مغز می‌رسانند. شايعترين محل پلاك آترواسکلروز، 2 شاخگی كاروتيد است كه در آن كاروتيد مشترک به شریان‌های كاروتيد داخلی و خارجی تقسيم می‌شود.

دلایل گرفتگی عروق گردن


آترواسکلروز علت اصلی بیماری تنگی شریان کاروتید است. این می‌تواند در اوایل بزرگسالی شروع شود، اما معمولا دهه‌ها طول می‌کشد تا علائم ایجاد شوند. برخی افراد در طول سن 30 سالگی خود آترواسکلروز پیشرونده سریع دارند و برخی دیگر در سن 50 یا 60 سالگی. آترواسکلروز با آسیب به دیواره داخلی شریان ناشی از فشار خون بالا، دیابت، سیگار کشیدن و کلسترول بالا، به ویژه کلسترول بد یا لیپوپروتئین کم‌چگالی LDL، شروع می‌شود. سایر عوامل خطر شامل چاقی، بیماری عروق کرونری، سابقه خانوادگی تنگی کاروتید و افزایش سن هستند. به طور معمول، آنوریسم کاروتید و دیسپلازی فیبروموسکال می‌توانند باعث گرفتگی رگ گردن شوند. افرادی که بیماری قلبی دارند، خطر ابتلا به گرفتگی شریان گردن در آنها افزایش می‌یابد. به طور معمول، شریان‌های کاروتید چند سال بعد از تنگی شریان کاروتید معیوب می‌شوند.

علائم گرفتگی عروق گردن چیست؟


اکثر افراد مبتلا به گرفتگی شریان گردن هیچ علامتی ندارند تا زمانی که شریان به شدت تنگ شود یا لخته تشکیل شود. علائم احتمالا برای اولین بار با یک مینی سکته مغزی ظاهر می‌شوند، که همچنین با عنوان یک حمله ایسکمیک گذرا (TIA) شناخته می‌شود. حمله ایسکمیک گذرا زمانی ایجاد می‌شود که جریان خون به مغز به طور موقت قطع می‌شود و سپس تعمیر می‌شود. علائم معمولا چند دقیقه طول می‌کشند و سپس به طور کامل از بین می‌روند و فرد به حالت عادی باز می‌گردد. حمله ایسکمیک گذرا نباید نادیده گرفته شود، زیرا هشدار می‎دهند که یک سکته مغزی ایسکمیک و آسیب دائمی مغزی ممکن است رخ دهد. علائم حمله ایسکمیک گذرا یا سکته مغزی ایسکمیک می‌تواند شامل ضعف یا بی‌حسی در یک دست یا پا، مشکل صحبت کردن، افتادگی چهره، مشکلات بینایی یا فلج تاثیر گذاشته بر یک طرف بدن باشد.

چه کسی تحت تاثیر قرار می‌گیرد؟


افراد مسن‌تر احتمالا تحت تأثیر انسداد عروق گردن قرار می‌گیرند. قبل از سن 75 سال، مردان بیشتر از زنان در معرض خطر هستند. افرادی که کلسترول بالا و فشار خون بالا دارند و سیگار می‌کشند، هشت برابر بیشتر از افرادی که این عوامل خطر را ندارند، احتمال ابتلا به آترواسکلروز را دارند.

خطر سکته مغزی

سه راه وجود دارد که در آن گرفتگی عروق کاروتید گردن خطر سکته را افزایش می‌دهد:

  •  رسوبات پلاک می‌توانند بزرگتر و بزرگتر شوند، به شدت شریان باریک می‌شود و جریان خون را به مغز کاهش می‌دهد. پلاک می‌تواند در نهایت کاملا شریان را مسدود (بستن) کند.
  •  رسوبات پلاک می‌تواند موجب زمخت شدن و تغییر شکل دیواره شریان شود، که سبب ایجاد لخته‌های خون و مسدود کردن جریان خون به مغز می‌شود.
  •  رسوبات پلاک ممکن است پاره و جدا شوند و به سمت پایین حرکت می‌کنند تا در یک شریان کوچکتر قرار گیرند و جریان خون را به مغز متوقف کنند.

تشخیص گرفتگی عروق گردن چگونه است؟


پزشک شما تا آنجا که ممکن است در مورد علائم شما، مشکلات پزشکی فعلی و قبلی، داروهای جاری و سابقه خانوادگی آگاه خواهد شد. پزشک یک آزمایش فیزیکی انجام خواهد داد و ممکن است با یک استتوسکوپ به شریان کاروتید گوش دهد تا صدای فش فش که bruit نامیده می‌شود را تشخیص دهد. یک bruit ممکن است نشانه‌ای از جریان خون آشفته ناشی از آترواسکلروز باشد. یک یا چند آزمایش تشخیصی برای تشخیص تنگی شریان‌های کاروتید انجام می‌شود. تنگی شریان کاروتید یا توسط یک سونوگرافی داپلر گردن، آنژیوگرام سی تی (CTA) گردن، آنژیوگرافی رزونانس مغناطیسی (MRA) یا یک آنژیوگرام مغزی تشخیص داده می‌شود. تصویربرداری همچنین می‌تواند شواهدی از سکته مغزی کوچک گوناگون را ظاهر کند. پزشکان می‌توانند در صورتی که تست جریان خون کمتری در یک یا هر دو شریان کاروتید نشان دهد، تنگی کاروتید را تشخیص دهند. برای مشاوره جراحی ممکن است به یک جراح مغز و اعصاب ارجاع داده شوید.

توضیحات بیشتر درباره روش‌های تشخیص:

سونوگرافی داپلر یک آزمایش غیر تهاجمی است که از امواج صوتی منعکس شده برای ارزیابی جریان خون در یک رگ استفاده می‌کند. پروب اولتراسوند بر روی گردن روی شریان‌های کاروتید قرار می‌گیرد. این آزمایش نشان می‌دهد چقدر خون در شریان جریان دارد (یعنی 100٪، 80٪، 70٪ و غیره) و شریان به چه میزان تنگ شده است.

 آنژیوگرافی توموگرافی کامپیوتری، یا یک آنژیوگرافی سی تی، یک اشعه ایکس غیر تهاجمی است که تصاویری دقیق از ساختارهای تشریحی داخل مغز ارائه می‌دهد. این شامل تزریق یک ماده کنتراست به جریان خون است تا شریان‌های مغز بتوانند دیده شوند. این نوع آزمایش بهترین تصاویر را از هر دو عروق خونی (از طریق آنژیوگرافی) و بافت‌های نرم (از طریق سی تی) فراهم می‌کند. این پزشکان را قادر می‌سازد که شریان تنگ شده را ببینند و میزان تنگی آن را مشخص می‌کنند.

آنژیوگرافی رزونانس مغناطیسی (ام آر آی) گردن شبیه به آنژیوگرافی CT است. رنگ کنتراست از طریق IV تزریق می‌شود تا عروق خونی گردن را روشن کند.

آنژیوگرافی مغزی یک آزمایش حداقل تهاجمی است که از اشعه ایکس و یک ماده کنتراست تزریق شده به شریان‌ها از طریق یک کاتتر در کشاله ران استفاده می‌کند. این پزشکان را قادر می‌سازد همه شریان‌ها در مغز را تصور کنند.

چه درمان‌هایی در دسترس هستند؟


هدف درمان گرفتگی عروق گردن کاهش خطر سکته مغزی است. گزینه‌های درمان برای گرفتگی رگ گردن با توجه به شدت تنگی شریان و اینکه آیا علائم شبیه به سکته را تجربه کرده‌اید یا نکرده‌اید (بدون علامت) متفاوت است. روش‌های درمان عبارتند از:

داروها

افرادی که هیچ نشانه‌ای ندارند و یا دارای گرفتگی عروق کاروتید با درجه‌ی کم هستند کمتر از 50 درصدشان معمولا با داروها درمان می‌شوند. افرادی که دارای عارضه‌ی پزشکی هستند که خطر ابتلا به جراحی را افزایش می‌دهد نیز احتمالا با دارو درمان می‌شوند. داروها شامل داروهای ضد پلاکت، استاتین‌های کاهش دهنده کلسترول و داروهای کاهنده فشار خون هستند. داروهای ضد پلاکت (آسپرین، تیکلوپیدین، کلوپیدوگرل) خون را رقیق کرده و از لخته شدن خون در رگ‌های تنگ شده جلوگیری می‌کنند، که اجازه می‌دهد خون راحت‌تر عبور کند. استاتین‌های کاهش دهنده کلسترول به کاهش تشکیل پلاک در آترواسکلروز کمک می‌کند. استاتین‌ها هنگامی که با رژیم کم چرب و کم کلسترول ترکیب می‌شوند می‌توانند کلسترول بد LDL را به میزان متوسط 25 تا 30 درصد کاهش دهند. داروهای کاهنده فشار خون (ادرارآور، مهارکننده‌های ACE، مسدودکننده گیرنده آنژیوتانسین، مسدود کننده‌های بتا، مسدود کننده های کانال کلسیم و غیره) به کنترل و تنظیم فشار خون کمک می‌کنند. از آنجایی که فشار خون بالا یک خطر عمده برای سکته مغزی است، آزمایشات فشار خون منظم توصیه می‌شود.

جراحی

درمان جراحی به طور کلی برای بیماران مبتلا به یک یا چند حمله ایسکمیک گذرا یا سکته مغزی و کسانی که درجه متوسط تا بالایی از گرفتگی عروق کاروتید دارند، توصیه می‌شود. هدف جراحی جلوگیری از سکته مغزی توسط از بین بردن یا کاهش تشکیل پلاک و افزایش لومن شریان به منظور جریان یافتن خون بیشتر به مغز، است.

انواع روش‌های جراحی عبارتند از:

اندارترکتومی کاروتید

اندارترکتومی کاروتید یک روش جراحی برای حذف پلاک است. برش پوست در گردن ایجاد می‌شود و شریان کاروتید تعیین محل می‌شود. گیره‌های موقت در سراسر شریان در بالا و زیر سطح تنگی قرار دارند تا مانع جریان خون شوند. در طول این زمان، شريان کاروتيد در طرف ديگر گردن، خون را به مغز منتقل می‌کند. جراح بر روی ناحیه مسدود شده در شریان برش ایجاد می‌کند. پلاک تشکیل شده از نظر فیزیکی کنده شده و حذف می‌شود. سپس شریان با استفاده از بخیه‌های کوچک، بسته می‌شود و گیره‌ها برای دوباره جریان یافتن خون به مغز، برداشته می‌شوند. اندارترکتومی کاروتید معمولا برای بیمارانی که علائم داشته‌اند (سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا) و انسداد بیش از 50٪ دارند، تجویز می‌شود. همچنین برای بیمارانی که علائمی ندارند (بدون علامت) و انسداد بیش از 60٪ دارند نیز توصیه می‌شود. در میان بیماران با انسداد متوسط 50 تا 69٪، عمل جراحی در طی یک دوره 5 ساله خطر سکته را نزدیک به 6.5٪ کاهش می‌دهد. در میان بیماران با انسداد بالا بیش از 70٪، خطر سکته مغزی به میزان 80٪ کاهش می‌یابد. مزایای اندارترکتومی برای بیمارانی که تنگی آن‌ها 50٪ و یا کمتر است، خطرات فرآیند را سنگین‌تر می‌کند.

آنژیوپلاستی کاروتید یا استنت گذاری

آنژیوپلاستی کاروتید یا استنت گذاری یک روش اندوواسکیولار حداقل تهاجمی است که پلاک را فشرده می‌کند و لومن شریان را گسترش می‌دهد. این در طی یک آنژیوگرام در یک مجموعه رادیولوژی مداخله‌ای انجام می‌شود. کاتتر انعطاف پذیر از شریان رانی در کشاله ران قبل از قلب و در محل پلاک درون شريان کاروتيد جلو می‌رود. بعد، یک کاتتر کوچک با یک بالن قابل باد کردن در نوکش، در سراسر پلاک قرار می‌گیرد. هنگامی که بالون باز می‌شود، شریان را گشاد می‌کند و پلاک را در برابر دیواره شریانی فشرده می‌کند. سپس باد بالن خالی شده و برداشته می‌شود. در نهایت یک لوله شبیه به مش که به طور خودکار گسترده می‌شود به نام استنت بر روی پلاک قرار داده می‌شود، و شریان را باز نگه می‌دارد. آنژیوپلاستی یا استنت گذاری به طور معمول برای بیماران انتخاب شده‌ای تجویز می‌شود که:

  1.  دارای تنگی متوسط تا شدید گرفتگی عروق کاروتید بیش از 70 درصد هستند.
  2.  سایر عارضه‌های پزشکی که خطر عوارض جراحی را افزایش می‌دهد دارند.
  3. تنگی عود کننده دارند یا
  4.  تنگی ناشی از پرتودرمانی قبلی دارند.

بایپس شريان کاروتيد

بایپس عروق کاروتید یک روش جراحی است که جریان خون را در اطراف ناحیه مسدود شده با پلاک تغییر مسیر می‌دهد. طول شریان یا رگ از جایی دیگر در بدن، معمولا رگ صافن در پا و یا وابسته به زند ربرین یا شریان‌های شعاعی در بازو برداشته می‌شود. گرافت رگ در بالا و پایین انسداد متصل است به طوری که جریان خون از طریق گرافت تغییر مسیر می‌دهد. بایپس معمولا تنها هنگامی استفاده می‌شود که کاروتید 100٪ مسدود است (انسداد کاروتید).

بهبودی و پیشگیری


بسته به عوامل خطر شما، پزشک ممکن است از شما بخواهد که سیگار را ترک کنید، مصرف الکل زیاد را کاهش دهید، کنترل قند خون خوب را حفظ کند (اگر مبتلا به دیابت هستید)، کلسترولتان را به طور منظم بررسی کنید و داروها را آنگونه که تجویز شده مصرف کنید. مهم است که به یاد داشته باشید گرفتگی عروق کاروتید یک بیماری پیش رونده است. گرفتگی عروق کاروتید اگر بدون درمان باقی بماند، دارای میزان 13 درصدی سکته مغزی هر سال در افراد مبتلا به علائم و 2/2٪ هر سال در افراد بدون علائم است. علائم اولیه هشدار دهنده را نادیده نگیرید. پس از اندارترکتومی کاروتید، تنگی مجدد ممکن است در کمتر از دو سال رخ دهد و معمولا نشانه‌ای ندارد. این پلاك‌های دوباره رشد کرده می‌توانند با آنژیوپلاستی و استنت گذاری درمان شوند. پلاک‌ها ممکن است با گذشت زمان عود کنند و مداخله برای تنگی بیشتر از 80٪ محفوظ است. پس از گذشت دو سال، تنگی مجد بیشتر به پیشرفت بیماری آترواسکلروز مرتبط است. به طور کلی، تکرار عمل جراحی یا استنت گذاری برای تنگی مجدد سیمپتوماتیک یا تنگی بیش از 80٪ توصیه می‌شود.